Westeros’un Gizli Kodları: Tarihsel ve Coğrafi Bir Analiz Rehberi

[Aenar Targaryen]

Westeros’un Gizli Kodları: Tarihsel ve Coğrafi Bir Analiz Rehberi

Merhaba sevgili ASOIAF severler! Hepimiz GRRM’in hangi kitaplardan ilham aldığı veya hangi yazarlardan esinlendiği hakkında pek çok şey duymuşuzdur. Fakat gördüğüm kadarıyla Martin’in, tarihte yaşanmış olayları serisinde sık sık birer motif olarak kullanması okuyucular tarafından bazen gözden kaçırılıyor.

Bu noktada bendeniz; Martin’in evreninin coğrafyası, karakterleri ve yaşanan olayların tarihsel izdüşümleri üzerine bir araştırma yaptım. Bulduğum sonuçları burada sizlerle paylaşmaktan kıvanç duyuyorum. Huzurlarınızda Westeros’un gizli kodları!

Bölüm 1: Evrenin Dünyamızla Olan Coğrafi ve Yapısal Benzerlikleri
Bilinen dünya haritaları ile bizim dünyamızın haritaları karşılaştırıldığında, dikkatli gözler bazı çarpıcı benzerlikleri hemen yakalayacaktır. Bunlardan en bilineni kuşkusuz Westeros haritası ve Britanya Adası benzerliğidir. Burada basit bir esinlenmeden değil, coğrafyanın fantastik bir ayna ile yansıtılmasından söz ediyoruz.

1. Harita Kombinasyonu ve "Ters İrlanda" Hilesi
Westeros’un kuzey ve orta kısmı, Büyük Britanya Adası'nın ana hatlarını taşır. Fakat Martin, burada muhtemelen bir fark yaratmak (veya haritayı genişletmek) için İrlanda Adası'nı ters çevirip Britanya Adası'nın altına eklemiştir. Sonuç olarak o meşhur Westeros silüeti doğmuştur.

The Neck (Boğaz): Gerçek Britanya’da da İskoçya ve İngiltere’yi birbirine bağlayan dar ve bataklık bölgeler mevcuttur.

Ölçek İllüzyonu: Martin bu benzerliği fantastik bir boyuta çıkarmıştır. Westeros’un yüzölçümü yaklaşık Güney Amerika kıtası kadardır. Britanya Adası'nda Londra’dan Edinburgh’a gitmek birkaç gün sürerken, Westeros’ta Kral Toprakları’ndan Kışyarı’na gitmek aylar sürer.

2. İklim ve Kültürel Bölünme
Kuzey (The North) = İskoçya ve Kuzey İngiltere 
İklim olarak sert kışları, uçsuz bucaksız bozkırları ve aşılması güç ormanları vardır.

Kültürel Paralellik: İskoçya ve Kuzey İngiltere. İnsanları daha kaba, dayanıklı ve geleneklerine bağlıdır. "Güneyliler" onları her zaman biraz "barbar" veya "yabancı" görür. Güneyin "saray oyunlarından" nefret ederler. Duvar'ın ötesi ise Roma'nın hiç fethedemediği en kuzeydeki Pikt topraklarını temsil eder.

Vadi (The Vale of Arryn) = Avusturya/İsviçre Alpleri ve Galler
İklim: Sarp dağlar, geçit vermez zirveler ve korunaklı vadileri vardır.
Coğrafi olarak İsviçre Alpleri gibi geçilmezdir. 

Demir Adalar (Iron Islands) = Viking Krallıkları 
İklim: Kayalık, tarıma elverişsiz, fırtınalı ve kasvetli adalar.
Kültürel Paralellik: 9. yüzyılın Viking kültürüdür. Tarımı zayıflık sayıp yağmacılıkla geçinmeleri doğrudan Vikinglerin "Sea-Kings" dönemidir. Kültürel olarak da dönemin Viking kültürünü temsil eder.

Batı Toprakları (The Westerlands) = Orta Çağ İngiltere’sinin Zengin Maden Bölgeleri
İklim: Tepelik ve engebeli ama yeraltı kaynakları bakımından çok zengin.
Kültürel Paralellik: Lancaster ailesinin yönettiği zengin İngiliz bölgeleri ve maden yataklarıyla ünlü Galler Sınırına benzer. Lannisterların o bitmek bilmeyen altını, tarihteki zengin maden sahibi asilzadelerin ve bankerlerin (Medici gibi değil, daha çok toprak ağası zenginliği) birleşimidir.

Nehir Toprakları (The Riverlands) = Orta Avrupa (Almanya ve Hollanda Ovaları)
İklim: Nehirlerle bölünmüş, bereketli ama savunması zor düzlükler.
Kültürel Paralellik: Tarih boyunca her savaşta çiğnenen Almanya ve Belçika-Hollanda düzlükleridir. Sabit bir doğal sınırı (dağ veya deniz gibi) olmadığı için, tıpkı Avrupa'daki "Düşük Ülkeler" gibi her ordunun geçiş güzergahı olmuş ve en çok yıkımı burası görmüştür.

Menzil (The Reach) = Orta Çağ Fransası
İklim: Güneşli, verimli, uçsuz bucaksız tarım arazileri ve çiçek bahçeleri.
Kültürel Paralellik: Şövalyeliğin, turnuvaların ve "saray aşkı" kavramının doğduğu Fransa. Westeros'un tahıl ambarı olmasıyla, Fransa'nın Orta Çağ'daki Avrupa'nın en kalabalık ve en zengin tarım ülkesi olması birebir aynıdır.

Fırtına Toprakları (The Storm Lands) = Almanya’nın Kara Ormanları ve Galler Kıyıları
İklim: Sert rüzgarlar, aşırı yağış ve devasa ormanlar.
Kültürel Paralellik: Kıyı şeridi Galler'in fırtınalı deniz kıyılarını (Pembrokeshire gibi) andırırken, iç kısımdaki "Yağmur Ormanı" benzeri yapılar Almanya'nın Kara Orman bölgesini ve oradaki savaşçı kültürü temsil eder. Baratheon ve bölge halklarının hırçın karakteri bu sert coğrafyanın ürünüdür.

Dorne 
İklim: Çöller, kum tepeleri ve egzotik vahalara sahip tek bölge.
Kültürel Paralellik: Endülüs İspanyası. Rhoynarların gelişiyle (Müslümanların İber yarımadasına girişi gibi) kültürleri değişmiş, daha özgürlükçü ve farklı bir hukuk sistemine sahip olmuşlardır.
Britanya'daki tarihsel "Kuzey-Güney" ayrımı, Westeros'un temel çatışma noktasıdır:


Bölüm 2: Tarihsel Yapılar ve İstila Dalgaları

1. Sur ve Hadrian Duvarı
Westeros’un en ikonik yapısı olan Sur, ilhamını doğrudan Roma döneminde Britanya’ya yapılan Hadrian Duvarı’ndan almıştır. MS 122’de İmparator Hadrianus tarafından adanın kuzeyinde yaşayan "barbar" kabilelerden korunmak için yaptırılan bu duvar, yaklaşık 4-5 metre yüksekliğindeydi. Martin, bu tarihsel temele fantastik bir dokunuş ekleyerek onu 213 metre boyunda, tamamen buz ve büyüden oluşmuş devasa bir yapıya dönüştürmüştür.

2. Yedi Krallık ve Anglo-Sakson "Heptarchy"
"Yedi Krallık" ismi rastgele seçilmemiştir. İngiliz tarihinde MS 5. ve 9. yüzyıllar arasında adanın yedi ana Anglo-Sakson krallığına bölündüğü döneme Heptarchy (Yedi Krallık Dönemi) denir. Martin’in siyasi yapısı doğrudan bu dönemin bir yansımasıdır.

3. İstila Paralellikleri
Westeros halklarının geliş sırası, Britanya tarihindeki göç dalgalarıyla birebir örtüşür:
İlk İnsanlar = Keltler: Adanın yerli halkıdır. Doğaya saygı duyarlar, mistik inanışları vardır ve istilacılar tarafından "vahşi" kabul edilirler.
Andallar = Anglo-Saksonlar/Normanlar: Denizaşırı bir yerden gelip yerli halkı kuzeye sürdüler. Adaya kendi dillerini, dinlerini, ve yeni bir siyasi yapıyı getirdiler.



Bölüm 3: Essos Kıtası ve Kadim Medeniyetler
Essos kıtası; Martin’in dünyasında Avrasya'dan Uzak Asya'ya, Kuzey Afrika'ya varıncaya kadar çok büyük bir coğrafyayı temsil eden, Westeros’tan çok daha geniş, kadim ve kültürel olarak heterojen bir kara parçasıdır. Essos'tan bahsedeceğim bu başlık, Westeros’un feodal yapısından sıkılan okurlar için egzotik ve büyüleyici bir tarihsel yolculuk sunacaktır.

İşte Essos’un dünyamızdaki iz düşümleri ve yapısal benzerlikleri:

1. Özgür Şehirler ve İtalyan Şehir Devletleri
Özgur şehirler Martin'in world building yeteneğinin zirve yaptığı yerlerden birisidir bence.Bu şehirler, tek bir merkezi krallık yerine kendi yasaları olan, ticaretle zenginleşen ve ordularını "paralı askerlerle" kuran yapısıyla doğrudan Orta Çağ ve Rönesans İtalyan Şehir Devletleri’nin bir yansımasıdır.Rönesans dönemi Akdeniz dünyasının zengin ve bağımsız şehir devletleri burada canlandırılmıştır.

1. Braavos: Venedik ve Rodos
Braavos, serideki en detaylı bildiğimiz şehirlerden birisidir.
Coğrafya (Venedik): Bir lagün üzerine kurulu olması, kanallarla ayrılmış yüzlerce adacıktan oluşması ve ana ulaşımın teknelerle sağlanması doğrudan Venedik'tir. Sisi ve rutubeti bile aynıdır.
Mimari (Rodos): Şehrin girişindeki devasa Braavos Titanı, antik dünyanın yedi harikasından biri olan Rodos Heykeli'ne bir selamdır. Gemilerin bacaklarının arasından geçmesi efsanesi her iki heykel için de ortaktır.
Ekonomi (Medici ve Bankacılık): Demir Banka , tarihteki meşhur Medici veya Fugger ailelerinin bankaları gibidir. Krallara borç verirler ve borç ödenmediğinde o kralı devirecek bir orduyu finanse ederler. "Demir Banka hakkını alır" mottosu, Rönesans Avrupa'sındaki ekonomik gücün siyasi güçten üstünlüğünü de temsil eder.
Askeri olarak da Venedik Tersanelerini temsil eder Braavos'un bir günde bir savaş gemisi inşa edebilme yeteneği, tarihteki ünlü Venedik Arsenali’nin seri üretim yeteneğiyle birebir aynıdır.

2. Volantis: "Yeni" Roma (Konstantinopolis)
Volantis, kendini Valyria'nın (Roma'nın) tek meşru mirasçısı olarak görür.
Siyaset (Roma Cumhuriyet Dönemi): Volantis’i yöneten üçlü konsey , her yıl seçimle başa gelir. Bu yapı, Roma Cumhuriyeti'ndeki Konsüller veya Triumvirlik sistemine çok benzer.
Mimari (Theodosius Surları): Volantis'in "Siyah Duvarlar"ı , aşılması imkansız ve sadece safkanların girmesine izin verilen yapısıyla, Bizans İstanbul’u'nun (Konstantinopolis) o meşhur Theodosius Surları gibidir.
Uzun Köprü: Rhoyne nehri üzerindeki bu köprü, üzerinde evlerin ve dükkanların olduğu yapısıyla İstanbul'a ihtişamı ve stratejik önemiyle Bizans'ın ihtişamlı yapılarına göndermedir.

3. Lys, Myr ve Tyrosh: Akdeniz’in "Kavgacı Çocukları"
Bu üç şehir sürekli birbirleriyle savaş halindedir ve tarihteki İtalyan şehir devletlerinin birbirine olan rekabetini temsil eder.

Tyrosh (Fenikeliler): Tyrosh’un meşhur boyaları ve tekstil ürünleri, antik dünyada mor boyayı bulan Fenikeliler ve onların Sur (Tyre) şehridir. İsim benzerliği (Tyre - Tyrosh) tesadüf değildir.

Myr (Venedik Camcılığı): Myr, mercekleri, cam işçiliği ve dantelleriyle ünlüdür. Bu, Orta Çağ’da cam ve lens teknolojisinin merkezi olan Venedik ve dantel üretimiyle ünlü Flaman şehirlerinin bir sentezidir.

Lys: Zevk bahçeleri ve egzotik yapısıyla, tarihteki lüks ve sefahat merkezi olarak bilinen Akdeniz adalarını (Kıbrıs veya Rodos'un bir dönemi gibi) temsil eder.

4. Pentos, Norvos ve Qohor: Ticaret ve Mistisizm

Pentos: Tipik bir liman kentidir; Cenova veya Marsilya gibi özgür ticaretin merkezi, soylu tüccarların yönetimindedir.

Norvos ve Qohor: Bu şehirler denizden uzaktır, daha çok kara ticareti ve zanaatkarlıkla ilgilenirler. Qohor’un çelik işçiliği (Şam Çeliği referansı) ve Norvos’un dini yapısı, Orta Avrupa’daki dinsel ağırlıklı Arap yarim adasindaki şehirleri akla getiriyor

Siyasi ve Askeri Sistem: Paralı Askerler 

Özgür Şehirlerin en büyük "benzerlik" noktası askeri sistemleridir.
Westeros'ta soylu şövalyeler ve feodal sadakat vardır.
Özgür Şehirler'de paralı asker bölükleri (Altın Grup, İkinci Oğullar vb.) vardır.

Gerçek tarihte de 14. ve 15. yüzyıl İtalya'sında şehir devletleri birbirleriyle savaşırken kendi vatandaşları yerine Condottieri denilen paralı asker liderleriyle anlaşırlardı. Tıpkı kitaplarda Altın Grup’un bir şehirden diğerine kontrat değiştirmesi gibi, gerçek tarihte de bu paralı askerler en çok parayı verene hizmet ederdi.

2. Dothraki Denizi ve Bozkırın Efendileri
Essos’un kalbindeki bu devasa bozkır denizi, tarihimizin "atlı göçebe" devrini yansıtır:
Kültür: "Khal" unvanı doğrudan "Han" (Khan) kelimesinden gelir. Cengiz Han ve Atilla döneminin bozkır savaşçılarını temsil ederler.
Vaes Dothrak: Göçebelerin kutsal ve silahsız şehri; Moğolların başkenti Karakurum veya Türklerin kutsal merkezi Ötüken ile büyük benzerlikler taşır.

3. Valyria: Roma , Mısır ve Atlantis
Valyria, serinin en ilgi çekici yerlerinden biridir. İnşa ettikleri yollar, siyasi yapısı gibi pek çok şeyi ile Roma İmparatorluğu’nu; bir günde volkanik patlamalarla yok olmalarıyla hem Pompeii faciasını hem de efsanevi Atlantis’in batışını simgeler. Ayrıca aile içi evlilik tarihteki Mısır hanedanlarının mavi kan takıntısından gelir. Meşhur "kara taşları" ise Roma betonuna yapılmış teknik bir referanstır.

4. Doğu'nun Gizemi: Qarth ve Yi Ti
Qarth (İpek Yolu Şehirleri): Bağdat, Palmira ve Semerkant gibi ticaretin düğüm noktası olan masalsı bir ticaret merkezidir.

Yi Ti (Antik Çin): "Beş Kale" yapısıyla doğrudan Çin Seddi’ne gönderme yapan, Antik Çin ve kadim asya imparatorluklarini temsil eden devasa bir imparatorluktur. 



Yazı yeterince uzun oldu, şimdilik burada noktalıyorum. Eğer ilginizi çektiyse; hangi karakterin hangi tarihi figürden ilham alındığını ve savaşların gerçek tarihteki paralelliklerini (Güller Savaşı gibi) anlatacağım tarihle daha haşır neşir olacağımız ikinci bir part hazırlayabilirim.
Okuduğunuz için teşekkürler!

[👑 The Wolf Pack]

Gerçekten hoş bir yazı olmuş, teşekkür ederim. Sadece kendi açımdan bir iki itirazım var.

Valyria için Mısır-Roma demek daha doğru çünkü aile içi evlilik gibi olayları Martin oradan aldı. Bir de Westeros'a gelen Andalların, Saksonlardan ziyade Normanlar olduğunu düşünüyorum çünkü şövalyelik vb kurumlar Normanlar tarafından geliyor, Saksonlar değil.

[Aenar Targaryen]

Gerçekten hoş bir yazı olmuş, teşekkür ederim. Sadece kendi açımdan bir iki itirazım var.

Valyria için Mısır-Roma demek daha doğru çünkü aile içi evlilik gibi olayları Martin oradan aldı. Bir de Westeros'a gelen Andalların, Saksonlardan ziyade Normanlar olduğunu düşünüyorum çünkü şövalyelik vb kurumlar Normanlar tarafından geliyor, Saksonlar değil.

Rica ederim, iki itirazınızda da haklısınız. Kardeş evlilikleri kesinlikle Mısırlılardan alınmıştır; Valyrialılar hakkında yazarken bu tamamen aklımdan çıkmıştı. Saksonların şövalyeliği getirmesi konusunda ise yanlış bir okuma yapmışım; Saksonlar ile gelen şey, 'knight' kelimesinin kökü olan 'cniht' imiş. Yazıda o noktayı düzelteceğim.

Ayrıca, 'Andallar şu kavimdir' demek zor; Martin, İngiltere'ye gelen diğer kavimlerle birleştirip Andalları oluşturmuş. Bu yazının ikinci partını yazıyorum; orada daha çok tarihe odaklanacağım. Normanlardan orada bahsetmek istemiştim.

[👑 The Wolf Pack]

Evet, haklısınız. Andallar için sadece Norman demek doğru olmayabilir; Norman-Sakson karışımı demek daha iyi olabilir ama kanımca Norman etkisi daha baskın. Yazıyı bekliyoruz.